Veiligheid op het spoor

In de komende jaren verwacht de Inspectie voor Leefomgeving en Transport (ILT) een flinke groei van goederen- en personenvervoer over het spoor. Dit brengt risico's met zich mee voor de veiligheid. Nu is het veiligheidsniveau voor alle railverkeer hoog. De ILT wil ook bij toenemende drukte de veiligheid op minstens hetzelfde niveau houden.

Bewustwording en inzicht in veiligheidscultuur

De ILT houdt toezicht op de veiligheidscultuur binnen de spoorsector. Leren spoorwegondernemingen van incidenten en ongevallen? Wisselen ze voldoende informatie uit om bedrijfsprocessen te verbeteren?

Binnen Europa moeten alle EU-lidstaten aan dezelfde eisen en criteria voldoen als het gaat om het veiligheidsniveau. De ILT is in gesprek met de spoorwegondernemingen en infrastructuurbeheerder ProRail over:

  • hoe bedrijven onderling informatie over veiligheidsincidenten delen
  • hoe veilig het binnen de spoorwegondernemingen zelf is om informatie over (bijna-) ongevallen te delen
  • wat het gezamenlijke beeld is van risico's

Risico's bij toenemende drukte

Bij groei van het goederen- en personenvervoer ontstaan risico's voor de veiligheid van reizigers en voor omwonenden van het spoorwegnetwerk. De ILT houdt toezicht op alle railverkeer in Nederland:

  • vervoer over het hoofdspoor
  • reizen over tram- en metrolijnen
  • reizen en vervoer over bijzondere spoorwegen, bijvoorbeeld de tramlijn in het Openluchtmuseum

In 2019 is het vergunningenstelsel aangepast. Dat betekent dat ook spoorwegondernemingen uit andere EU-lidstaten over het spoor in Nederland rijden. De concurrentie onderling neemt toe, want er zijn meer partijen op hetzelfde spoor actief. Daardoor groeit de kans op conflicterende belangen. Om de veiligheid te behouden is goede samenwerking tussen alle partijen nodig.

Risico's incidenten en ongevallen

De spoorketen is complex om te beheren, want de partijen werken met verschillende systemen. De ketenverantwoordelijkheid is niet groot, en kennis en informatie worden nog onvoldoende met elkaar gedeeld. Dit vormt een risico voor het aantal ongevallen op het spoor. De introductie van het European Rail Traffic Management System (ERTMS) is een van de instrumenten om risico's te verkleinen.

Effectief en efficiënt veiligheidsbeheersysteem

Samen met ProRail beheersen de spoorwegondernemingen alle railverkeer in een veiligheidsbeheersysteem (VBS). In het VBS staan procedures voor de veiligheid van spoorwegpersoneel en reizigers op het spoor. Ook de omgang met risico's en de rollen en verantwoordelijkheden zijn uitgewerkt. In EU-verordening 2018/762 staan de eisen voor een VBS voor de EU-lidstaten.

Het VBS is een systeem waarin alle partijen een rol spelen en verantwoordelijkheid dragen. Er staat in welke technische middelen en uitvoerende werkzaamheden er bij horen. De afspraken gaan over de organisatie van veiligheid door de verschillende partijen. Ook de kwaliteit van spoorwegpersoneel kan van invloed zijn op de veiligheid.

Ontwikkelingen op het spoor

De ILT wil minimaal het hoge veiligheidsniveau dat er nu is vasthouden. Om dat te bereiken zet de ILT in op:

  • Inzicht in en bewustwording van de veiligheidscultuur in de spoorsector.
  • Audits van het VBS.
  • Inspecties van objecten op het hoofdspoor en de infrastructuur, transportactiviteiten, activiteiten van baanwerkers.
  • Verbeteren van proces van toelating van spoorvoertuigen op de hoofdspoorwegen door certificaten en vergunningen te laten beoordelen.
  • Risico's verkennen door te kijken naar rangeerterreinen, ERTMS-installaties en vervoer van gevaarlijke stoffen over het spoor.

Railinspectie

De ILT houdt toezicht op het railverkeer. Bijvoorbeeld op de technische controle van goederentreinen op emplacementen. De railinspecteur controleert het onderstel van de trein en de wielen, maar ook eventuele slijtage van wissels. Zo houdt de ILT de veiligheid op en rond het spoor op een hoog veiligheidsniveau.

Video ILT railinspecteur
Spreker: Leen Langbroek, railinspecteur

LEEN LANGBROEK: Goedendag, ik ben railinspecteur. Vandaag staan wij op emplacement Moerdijk.

VOICE-OVER: De ILT houdt systeemtoezicht en objecttoezicht. Tijdens een objectinspectie, zoals hier, kijkt de inspecteur bijvoorbeeld naar het onderstel van goederenwagons en slijtage van wissels.

LEEN LANGBROEK: We staan hier bij een vertrekkende goederentrein. Alle goederentreinen die het hoofdspoor opgaan moeten technisch gecontroleerd worden en een grote remproef krijgen.

VOICE-OVER: De spoorsector is zelf verantwoordelijk voor het uitvoeren van dit soort technische controles.

LEEN LANGBROEK: En wat we hier doen is controleren of het ook daadwerkelijk is uitgevoerd en ook kijken of daar niet toevallig nog technische gebreken in zijn. Technische controle houdt in dat wij kijken naar de aanwezigheid van alle bouten en moeren, splitpennen. Zijn alle deuren gesloten? Zijn remblokken aanwezig en in goede staat? Zijn alle borgingen aanwezig? Bij een technische controle kijken we zelf naar vooral het onderstel, het wielstel van de trein. Zien we eventueel verkleuringen, scheuren? Dan kijken we bijvoorbeeld naar: zien we hier een ring zitten? Die ring moet inderdaad aanwezig zijn. Wij zien hier ook het verenpakket. Het verenpakket is ook op een tegendraadse manier in elkaar gedraaid. Klopt ook, inderdaad. De remblokken zelf zitten daar eventuele scheurvormingen in of ontbreken daar splitpennen op? Ook zoiets als een litz. Dat is hier de aardkabel. Die moet ook altijd aanwezig zijn bij een goederenwagen. Zodat als er sluiting ontstaat, dat de wagen zelf niet onder spanning komt te staan.

Eén van de onderdelen van onze inspectie is onder andere de infrastructuur. Wij kijken naar de wissels, de sporen. Vooral wissels zijn een heel belangrijk component in het sporengedeelte. Want een wiel heeft een flens. De flens is het opstaande randje, wat we hier zien. Alleen op het moment dat een trein wil doorwisselen van het ene spoor naar het andere spoor, dan moet het natuurlijk die flens de ruimte geven. Een wissel is eigenlijk een gat in het spoor. Zodat de flens door het gat heen kan rijden, van het ene naar het andere spoor. Eén van de zaken waar je naar kijkt bij zo'n wissel is vooral het slijtagepatroon. Iedere passage van een wiel geeft slijtage op de metalen onderdelen. Die zijn niet bewerkt, normaal zijn die roestig. Daar waar hij raakt is hij glimmend. In dit geval zie je bij dit wissel al hier een slijtagepatroon beginnen. En dat is eigenlijk al een indicatie dat het wissel niet helemaal goed ligt. Nou is dit nog geaccepteerd. Zou hij echter hier de noodinloop raken, dat is dit stuk, dan is het afkeur van deze strijkregel. En dan moet de onderhoudsdienst erbij komen, om het wissel opnieuw in te stellen.

VOICE-OVER: Hier hoefde de onderhoudsdienst van ProRail niet te komen. Alles was in orde tijdens deze railinspectie in Moerdijk.

BEELDTEKST: Meer weten? www.ilent.nl
Een productie van de Inspectie Leefomgeving en Transport 2021