Omgevingsdiensten hebben achterstanden bij het actualiseren van milieuvergunningen op basis van de laatste inzichten en wettelijke vereisten. Verouderde vergunningen leiden tot grotere milieurisico’s en belemmeren het toezicht en de handhaving. Dat blijkt uit onderzoek van de Inspectie Leefomgeving en Transport.
Nederland telt naar schatting 18.000 bedrijven die vergunningplichtig zijn omdat hun activiteiten het milieu en de leefomgeving kunnen schaden of een risico vormen voor de externe veiligheid. Actuele vergunningen zijn noodzakelijk om de risico’s voor de leefomgeving en de gezondheid van omwonenden te beperken. Omgevingsdiensten spelen hier een belangrijke rol in, omdat zij in opdracht van gemeenten en provincies milieuvergunningen afgeven, toezicht houden op de bedrijven in hun werkgebied en handhaven.
Milieueisen
Uit het onderzoek ‘De basis moet op orde: onvoldoende grip op actualisatie vergunningen’ blijkt dat vrijwel alle diensten achterstanden hebben bij het up-to-date houden van de vergunningen, terwijl ze dat wettelijk verplicht zijn. Vergunningverlening is de verantwoordelijkheid van provincies en gemeenten. In opdracht van provincies en gemeenten voeren omgevingsdiensten deze taken uit. Er zijn 26 verschillende omgevingsdiensten, elk met een andere historie, waardoor grote verschillen zijn ontstaan in de stand van zaken en de aanpak van actualisatie van vergunningen. Er zijn koplopers, maar 21 van de 26 omgevingsdiensten weten niet of slechts voor een deel van de bedrijven, of de vergunningen nog actueel zijn. Dit leidt tot problemen met toezicht en handhaving en heeft negatieve gevolgen voor de omgeving, bijvoorbeeld omdat de milieueisen strenger zijn geworden. “Als een oude techniek in de vergunning staat, dan is niet de beste bescherming voor het milieu voorgeschreven”, legt een medewerker van een omgevingsdienst in het rapport uit. “Dit kan schadelijk zijn voor het milieu. Zo simpel is het.”
Meerjarenplanning
Meerdere omgevingsdiensten proberen een inhaalslag te maken met de actualisatie van vergunningen. Omgevingsdiensten die actualisatie al langere tijd gestructureerd aanpakken, volgen over het algemeen een aanpak waarbij ze eerst beter inzicht en betere vergunningendata willen hebben (een goed locatiebestand, analyseerbare data). Daarna toetsen ze de vergunningen op actualiteit en voeren waar nodig actualisaties uit. Ze doen dit met een realistische meerjarenplanning, die verankerd is in een begroting en bestuurlijke afspraken. Transparantie (publicatie van vergunningen, een ‘altijd actuele en digitale vergunning’, rapportage naar opdrachtgevers) en monitoring sluiten de cyclus en maken het mogelijk te sturen en te verantwoorden naar opdrachtgevers.
Al langer achterstanden
De achterstanden zijn al langer bekend. Ondanks veel en goede initiatieven van de omgevingsdiensten voor verbeteringen, blijken de problemen hardnekkig. Het up-to-date brengen van de vergunningen is complex door gebrekkige computersystemen, drukte door nieuwe aanvragen of niet genoeg medewerking van bedrijven, geven omgevingsdiensten aan. Door een stapeling van wet- en regelgeving moeten vergunningen op verschillende punten geactualiseerd worden. De wettelijke termijnen die daarvoor gelden, vinden omgevingsdiensten vaak niet realistisch. Ondanks goede bedoelingen, is de samenwerking tussen omgevingsdiensten vaak beperkt. Zo is winst te behalen met het uitwisselen van goede voorbeelden en het opstellen van een gezamenlijke werkwijze. Alleen extra personeel lost de problemen niet op. Zonder structurele verbeteringen kan het wegwerken van de achterstanden nog jaren duren.
Actuele vergunningen hogere prioriteit
In het rapport doet de ILT aanbevelingen aan gemeenten en provincies, omgevingsdiensten en het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Los van deze aanbevelingen, constateert de ILT dat het stelsel van Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving nog niet goed genoeg functioneert. De afgelopen jaren is veel verbeterd , onder andere in de onderlinge samenwerking in het stelsel. In het belang van de leefomgeving en de gezondheid van omwonenden, werkt de ILT met provincies, gemeenten, omgevingsdiensten en waterschappen aan de verbetering van het stelsel.