Vanaf het 2e kwartaal van 2024 tot eind 2025 heeft de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) 439 bouwmarkten gecontroleerd op de naleving van de Wet precursoren voor explosieven (Wpe). Dit doet de inspectie om te voorkomen dat gevaarlijke stoffen in verkeerde handen vallen. Precursoren zijn chemicaliën die in alledaagse producten kunnen zitten en kunnen worden misbruikt voor het maken van explosieven.
Ruim 400 inspecties waren bij grote bouwmarktketens met meerdere vestigingen in Nederland. De ILT constateerde dat 262 van de 439 bouwmarkten tekort schoten als het ging om de verificatie-, informatie- en meldplicht en de verplichtingen bij de verkoop aan particulieren. Vooral onbekendheid met de wet en met grondstoffen (precusor) voor explosieven leidden tot deze tekortkomingen. Alle 262 bouwmarkten kregen een waarschuwing van de ILT. Eind dit jaar staan herinspecties bij de grote bouwmarktketens gepland.
Bouwmarkten passen assortiment en procedures aan
Bouwmarkten verkopen naast bouwmaterialen, gereedschap en doe-het-zelf producten vaak ook aceton, ontstoppers met zwavelzuur, urinesteenverwijderaar of beitspasta met salpeterzuur en soms ook meststoffen met ammoniumnitraat. Deze chemicaliën kunnen dienen als grondstof voor explosieven.
Om de veiligheidsrisico’s te verkleinen en de bewustwording te vergroten, heeft de ILT gesprekken gevoerd met de hoofdkantoren van 9 grote bouwmarktketens met Nederlandse vestigingen. De gesprekken en inspecties hebben geleid tot aanpassing van het assortiment en verbeterde interne procedures bij de bouwmarkten. Zo worden producten met chemicaliën waarvoor een beperking geldt door de meeste bouwketens uit het assortiment gehaald en teruggestuurd naar de leverancier. Bouwketens die willen stoppen met de verkoop van ontstoppingsmiddelen met hoge concentraties zwavelzuur willen deze vervangen door andere producten op basis van natriumhydroxide. Ook consumenten mogen deze producten dan gewoon kopen.
Pilot mystery shoppers
Om naleving van de Wpe verder te verbeteren, start de ILT een pilot met mystery shoppers. Deze bezoeken fysieke winkels anoniem om te controleren of processen correct worden uitgevoerd en kunnen daarbij zaken waarnemen die normaal niet of minder zichtbaar zijn voor inspecteurs. Bovendien draagt de pilot bij aan de vroegtijdige opsporing van risico’s.
Verificatieplicht
Verificatie is verplicht bij de verkoop van chemicaliën waarvoor volgens de Wpe een beperking geldt bij hogere concentraties. Bouwmarkten moeten bij iedere verkoop van chemicaliën het legitimatiebewijs van zowel de particuliere als zakelijke klant controleren. Bij een zakelijke klant moeten zij ook verifiëren en registreren of het eindgebruik van de precursor(en) klopt met de bedrijfsactiviteiten. De verificatieplicht werd door 225 bouwmarkten onvolledig of onjuist opgevolgd. Dit vergroot de kans dat de precursoren in verkeerde handen kunnen vallen en levert veiligheidsrisico’s op.
Meldplicht
Verkopers moeten een verdachte transactie of een poging daartoe binnen 24 uur melden bij het meldpunt Verdachte Transacties Chemicaliën van de Belastingdienst. Hierdoor kan de klant zo snel mogelijk worden opgespoord om te achterhalen wat de klant van plan was met de chemicaliën. Zo kan misbruik van precursoren voor explosieven zoveel mogelijk worden voorkomen. 118 bouwmarkten waren onvolledig op de hoogte van de meldplicht. Daardoor bestaat het risico dat er geen procedures zijn voor het herkennen van verdachte transacties en dat bij vermissing en/of diefstal van chemicaliën onjuist wordt gehandeld.
Informatieplicht
Elk personeelslid dat de beschikking heeft over producten met grondstoffen voor explosieven moet weten wat de risico’s zijn van die producten en voor welke doelen ze mogen worden gebruikt. Ook moet het personeel de klant hierover informeren. Als het personeel niet (goed) weet welke producten onder de Wpe vallen, dan bestaat het risico dat gevaren en verdachte transacties niet (tijdig) worden herkend. Van de geïnspecteerde bouwmarkten waren 164 onvoldoende bekend met de informatieplicht.
Verkoop aan niet-vergunninghouders
Verkoop aan particulieren zonder gebruiksvergunning betekent dat het onbekend is wie deze chemicaliën koopt en waarvoor deze worden gebruikt. Ook als een particulier contant betaalt, is niet meer te achterhalen wie het product gekocht heeft. Dit kan risico’s opleveren voor de veiligheid van de samenleving. 125 van de 439 gecontroleerde bouwmarkten verkochten producten met precursoren voor explosieven aan particulieren zonder vergunning.
Over het toezicht van de ILT
Naleving van de Wet precursoren voor explosieven (Wpe) is belangrijk voor de veiligheid van de samenleving. Als toezichthouder kijkt de ILT of producenten, distributeurs, groot- en detailhandel een systeem hebben voor registratie van en controle op verkoophandelingen van precursoren voor explosieven. Maar ook in hoeverre het personeel dit systeem op de juiste manier uitvoert. Het gaat daarbij om verkoop van precursoren aan andere marktdeelnemers (verkopers), professionele gebruikers en particulieren.