Toezicht op naleving Wpe bij bouwhandels in 2024 en 2025

Precursoren voor explosieven zijn chemicaliën die gebruikt kunnen worden voor legale toepassingen, maar die ook misbruikt kunnen worden voor het maken van explosieven. Voorbeelden van precursoren voor explosieven zijn ammoniumnitraat, zwavelzuur, salpeterzuur (lijst 1 Wpe, beperkt boven bepaalde concentraties) en aceton (lijst 2 Wpe, gereguleerd).

Bouwhandels zijn bedrijven die bouwmaterialen, gereedschap en doe-het-zelf producten verkopen. Deze sector valt in de branche groothandel-detailhandel bouwketen. De bouwhandels bieden vaak aceton aan, ontstoppers waar zwavelzuur in zit, urinesteenverwijderaar of beitspasta waar salpeterzuur in zit en soms ook meststoffen met ammoniumnitraat.
 

Uitgevoerde inspecties

De ILT heeft vanaf het 2e kwartaal van 2024 tot eind 2025 inspecties uitgevoerd bij in totaal 439 bouwhandels. Ruim 400 van deze inspecties zijn gedaan bij verschillende grote bouwketens met meerdere vestigingen in Nederland.

• 39 bouwhandels bleken niet onder de Wpe te vallen. Deze bouwhandels verhandelden geen precursoren voor explosieven of waren daar langer dan 18 maanden geleden mee gestopt. 
• 138 bouwhandels voldeden volledig aan de eisen van de Wpe.
• 262 bouwhandels voldeden niet aan alle eisen van de Wpe.
   

Resultaten van de inspecties

De punten waarop de bouwhandels niet voldeden aan de wet waren de verificatieplicht, de informatieplicht, de meldplicht en de verplichtingen rond de verkoop aan particulieren. Het niet correct of volledig uitvoeren van de verificatieplicht kwam daarbij het vaakst voor.

Verificatieplicht 

225 van de 439 gecontroleerde bouwhandels deden de verificatie niet volledig of niet op de goede manier. Verificatie is verplicht bij de verkoop van chemicaliën waarvoor een beperking geldt bij hogere concentraties, volgens lijst 1 Wpe. De verkoper moet nagaan waarvoor de klant het product wil gebruiken en of dat past bij het beroep van die persoon. Ook moet de verkoper de identiteit van de klant controleren aan de hand van een geldig legitimatiebewijs. Doet de verkoper dit niet of niet goed genoeg, dan is niet voldoende bekend wie over deze chemicaliën beschikken en of zij dat mogen. Dat vergroot de kans dat precursoren voor explosieven in verkeerde handen kunnen vallen. Dit kan risico’s opleveren voor de veiligheid van de maatschappij.

Verkoop aan particulieren 

125 van de 439 gecontroleerde bouwhandels verkochten producten met precursoren voor explosieven aan particulieren zonder gebruiksvergunning. Het risico van verkoop aan particulieren zonder vergunning is dat niet bekend is wie deze chemicaliën koopt en waarvoor die personen ze gaan gebruiken. Als de klant contant betaalt is ook niet meer te achterhalen wie het product gekocht heeft. De verkoop aan particulieren vergroot de kans dat precursoren voor explosieven in verkeerde handen kunnen vallen. Dit kan risico’s opleveren voor de veiligheid van de maatschappij.

Informatieplicht 

164 van de 439 geïnspecteerde bouwhandels waren niet volledig op de hoogte van de informatieplicht. Al het personeel dat de beschikking heeft over producten met precursoren voor explosieven moet weten wat de risico’s zijn van die producten en voor welke doelen ze gebruikt mogen worden, en moet de klant hierover informeren. Als het personeel van een bouwhandel niet of niet goed weet welke producten onder de Wpe vallen bestaat het risico dat gevaren en verdachte transacties niet herkend worden.

Meldplicht 

118 van de 439 geïnspecteerde bouwhandels waren niet volledig op de hoogte van de meldplicht. Als een bouwhandel niet bekend is met de meldplicht van de Wpe bestaat het risico dat er geen procedures zijn voor het herkennen van verdachte transacties en het op de juiste manier handelen bij vermissing en diefstal van chemicaliën. Verkopers moeten een verdachte transactie, of een poging daartoe, binnen 24 uur melden. Dan kan de (potentiële) klant zo snel mogelijk worden opgespoord om er achter te komen wat die van plan was met de producten. Zo kan misbruik van precursoren voor explosieven zo veel mogelijk voorkomen worden.
 

Effect van het toezicht

De ILT heeft waarschuwingsbrieven gestuurd naar alle 262 bouwhandels die niet of niet helemaal voldeden aan de wet. De reden dat zij niet voldeden was dat zij niet bekend waren met de Wpe en niet wisten welke producten daaronder vallen. Alle 439 gecontroleerde bouwhandels weten nu wat hun verplichtingen zijn volgens de Wpe en zijn zich meer bewust geworden van de risico’s van producten met precursoren voor explosieven.

De ILT heeft gesprekken gevoerd met de hoofdkantoren van 9 grotere bouwketens die vestigingen door heel Nederland hebben. Daarbij zijn de resultaten van de inspecties besproken en afspraken gemaakt voor de toekomst. Uit deze evaluaties bleek dat het niet voldoen aan de wet vooral kwam doordat de bedrijven onbekend waren met de Wpe en niet wisten welke producten daaronder vallen. De bouwketens waren over het algemeen erg blij met de inspecties en de bewustwording die daar het gevolg van was. Zij wilden alle direct voldoen aan de Wpe en er ook voor zorgen dat zij in de toekomst blijven voldoen.

De producten met chemicaliën waarvoor een beperking geldt gaan bij de meeste bouwketens uit het assortiment. Meestal gaat het om producten die niet vaak verkocht worden en die met de verplichte controle en verificatie niet meer rendabel zijn. Bij de evaluaties is afgesproken dat bestaande voorraden teruggaan naar de leverancier.

De bouwketens die willen stoppen met de verkoop van ontstoppingsmiddelen met hoge concentraties zwavelzuur zijn van plan om andere middelen in het schap te zetten, meestal op basis van natriumhydroxide. Deze variant werkt in de meeste gevallen ook en zelfs particulieren mogen producten met natriumhydroxide kopen. Een kleine groep klanten, voornamelijk loodgieters, zal nog ontstoppingsmiddelen met een hoge concentratie zwavelzuur nodig hebben. Zij kunnen dit product dan rechtstreeks bij de producent kopen.