2025 was een jaar waarin de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) flink aan de bel trok. Over het gebruik van staalslakken dat een serieuze bedreiging is voor de gezondheid van mens en dier. Over producten met asbest en lood die via Aziatische webshops onze woonkamers binnenkomen. Samen met signalen over tal van andere onderwerpen. De toezichthouder signaleerde, bracht maatschappelijke discussies op gang en kreeg de politiek in beweging.
Een terugblik op het jaar met inspecteur-generaal Mattheus Wassenaar
“Dat begint bij het werk van onze inspecteurs en vergunningverleners”, stelt Mattheus Wassenaar, inspecteur-generaal bij de ILT. Hoewel hij zichzelf ziet als schakel naar de politiek, starten de signalen bij zijn collega’s.
“Er is een enorme bevlogenheid, die is heel inspirerend”, vertelt hij over de medewerkers bij ‘zijn’ organisatie. “Op al die onderwerpen speuren zij naar gevaren en risico’s, en helpen zij Nederland veiliger en duurzamer te maken.”
Schrijnende schade door staalslakken
Zo constateerden inspecteurs dat het gebruik van staalslaken wel voldeed aan de wet- en regelgeving, maar tóch leidde tot ernstige milieuschade, zoals bodem- en waterverontreiniging. In het signaal dat zij gaven, meldden ze dat bestaande regelgeving de risico’s op milieuschade onvoldoende tegenhoudt. “Ik zie staalslakken als een groot probleem voor Nederland. Onze leefomgeving wordt vervuild. Dat raakt me”, vertelt Mattheus over dit onderwerp.
Bij de Haak om Leeuwarden, een belangrijke verbindingsweg in Friesland, zijn de gevolgen van het gebruik van staalslakken schrijnend zichtbaar. Naast de technische schade, zoals verzakte viaducten en gescheurd asfalt, is ook de ecologische schade groot. Mattheus zag tijdens een bezoek aan de locatie met eigen ogen dat het bodemleven was verdwenen, sloten grauw en grijs waren. Door de chemische reactie van staalslakken en water krijgen sloten de zuurgraad van gootsteenontstopper .
“Toen ik dat zag, dacht ik: schande dat dit in Nederland gebeurt. Dat dit kan en dat we dit zo lang laten ontstaan. Als je daar staat zie je dat het milieu enorm te lijden heeft, terwijl de wet niet was overtreden. Dan hebben wij als toezichthouder een rol om dat op de agenda te zetten, dit aan de politiek te signaleren en de maatschappij te informeren.”
De aanpak had effect. Door het signaal dat de ILT uitbracht kwam het onderwerp hoog op de politieke agenda. En stelde het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat sinds 2025 een tijdelijk verbod en vergunningplicht in op het toepassen van bepaalde staalslakken.
Toch is de cirkel nog niet rond. Mattheus benadrukt: “Het tijdelijk verbod op de toepassing van staalslakken geldt tot juli 2026, en is daarna verlengd tot januari 2027. En dan? We moeten dit blijven agenderen en meedenken over betere regelgeving tot wetten en regels voldoende zijn om de bodem te beschermen tegen staalslakken, en daarmee risico’s voor mensen en het milieu te beperken.”
Risico lopen door een paar euro te besparen
Naast staalslakken groeide een ook ander dossier uit tot prioriteit binnen de Nederlandse politiek: de explosieve toename van e-commerce, met name via Aziatische webshops.
Tegenwoordig worden jaarlijks meer dan een miljard pakketjes via Nederland in de EU geïmporteerd. De meeste producten daarin voldoen niet aan Europese eisen voor veiligheid en duurzaamheid. Ze blijken onveilig, niet-duurzaam en gevaarlijk voor onze gezondheid. De ILT trok daarom aan de bel, samen met toezichtpartners NVWA, Arbeidsinspectie, IGJ en de Douane.
“Elke dag komt er veel te veel rommel Nederland binnen”, zegt Mattheus daarover. “Maar het aanpakken van onveilige producten is erg lastig. Het was voor mij belangrijk dat we de risico’s heel concreet maken: deze producten bevatten asbest, lood en brandbare batterijen.”
Inmiddels heeft de EU een akkoord bereikt over extra importheffingen op pakketjes uit Azië. Mattheus: “Ik ben trots dat we dit probleem op de agenda hebben gezet. Het probleem van importproducten die onveilig en schadelijk zijn, kunnen we niet alleen in Nederland oplossen. Daar is een Europese aanpak voor nodig. Na ons signaal is de Nederlandse politiek er serieus mee aan de slag gegaan.”
Toch ligt de oplossing volgens Mattheus niet alleen bij toezicht. Deze producten blijven dagelijks de weg naar onze huiskamers vinden. Jouw goedkopere product kan zomaar giftige stoffen bevatten. “Het is maar de vraag of je risico wil lopen door een paar euro te besparen, zei een inspecteur eerder. Daar sluit ik me bij aan.”
Meer doen met minder: Nederland minder veilig en duurzaam
Beide onderwerpen laten zien dat het werk van de ILT verschuift van klassieke handhaving naar signaleren, agenderen en beïnvloeden. De organisatie probeert maatschappelijke problemen concreet en voelbaar te maken. Maar dat gaat niet zonder uitdagingen.
Mattheus: “Net als andere overheden hebben ook wij te maken met bezuinigingen. Er zijn steeds meer onderwerpen waar wij toezicht op moeten houden, maar wel met minder budget en minder mensen. Uiteindelijk heeft dat impact op de maatschappij. Nederland wordt minder veilig en minder duurzaam, doordat wij minder kunnen doen.”
Iedereen heeft verantwoordelijkheid
Tegelijkertijd mag een veilig en duurzaam Nederland niet alleen van de ILT afhangen. Bedrijven zijn daarvoor zelf verantwoordelijk, en moeten dat ook laten zien. Zichtbaarheid van de ILT helpt daarbij.
Mattheus sluit af: “We worden als organisatie steeds zichtbaarder en steeds effectiever. Maar het zou helpen als de maatschappij ons nog beter ziet en weet te vinden. Voor álle onderwerpen. Dat ze voelen dat er een organisatie is die hen in de gaten houdt, omdat iedereen zijn verantwoordelijkheid moet nemen op het gebied van veiligheid en duurzaamheid. Daar gaat het uiteindelijk om.”