De luchtvaartautoriteit van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT-Luchtvaartautoriteit) handhaaft de regels die de geluidshinder voor omwonenden moeten beperken. Het Luchthavenverkeerbesluit Schiphol (in werking getreden op 1 november 2026) is daarvoor een belangrijke basis. 

Handhavingspunten

In het Luchthavenverkeerbesluit Schiphol (LVB) staat hoeveel geluid er in totaal toegestaan is voor Schiphol. Ook staat in het LVB hoeveel geluid er maximaal is toegestaan op handhavingspunten rond Schiphol. Het gaat hier om 148 handhavingspunten voor het etmaal en 59 handhavingspunten voor de nacht (23.00 uur tot 7.00 uur). De ILT-Luchtvaartautoriteit ziet erop toe dat er op jaarbasis niet meer geluid is geproduceerd dan toegestaan in de handhavingspunten. Dat doet de ILT-Luchtvaartautoriteit aan het eind van het gebruiksjaar, dat loopt van 1 november tot en met 31 oktober.

Anticiperend handhaven: tot 1 november 2026

Al sinds 2015 vliegen luchtvaartmaatschappijen volgens het Nieuwe Normen- en Handhavingstelsel (NNHS). Dit stelsel moet ervoor zorgen dat vliegtuigen zo veel mogelijk de banen gebruiken die voor de minste omgevingshinder zorgen (strikt preferentieel baangebruik). Tot 1 november 2026 was het NNHS niet officieel in werking getreden omdat daarvoor aanpassing nodig was van het LVB. In 2015 meldde de minister van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) aan de Tweede Kamer dat overschrijdingen van de grenswaarden voor het geluid in de handhavingspunten werden gedoogd als deze verklaard konden worden door het vliegen volgens het NNHS. Dit betekende dat de ILT-Luchtvaartautoriteit niet mocht handhaven bij een grenswaarde-overschrijding, zolang dit het gevolg was van het vliegen volgens het NNHS. Dit was het zogenoemde anticiperend handhaven. Vanwege de inwerkingtreding van het LVB per 1 november 2026 is het anticiperend handhaven niet meer aan de orde.

Ontwikkelingen rondom het LVB Schiphol en het anticiperend handhaven

  • Op 5 november 2021 heeft de ILT de minister van IenW een met een signaal geïnformeerd over de juridische houdbaarheid van het anticiperend handhaven. 
  • Op 24 juni 2022 informeerde de minister de Tweede Kamer over het besluit het anticiperend handhaven te gaan beëindigen en het maximaal aantal toegestane vluchten van en naar Schiphol te verminderen. 
  • Luchtvaartmaatschappijen en IATA spanden een kort geding aan tegen de Staat. Zij gingen vervolgens in cassatie tegen de uitspraak van gerechtshof Amsterdam van 7 juli 2023.  Op 12 juli 2024 heeft de Hoge Raad de luchtvaartmaatschappijen en IATA in het gelijk gesteld. De Hoge Raad oordeelde dat stoppen met anticiperend handhaven leidt tot exploitatiebeperking en dat hiervoor een ‘balanced approach-procedure’ doorlopen moet worden. 
  • Op 14 november 2023 kwam de minister van IenW terug op het besluit het anticiperend handhaven per 31 maart 2024 te beëindigen. Met een aanwijzingsbrief gaf de minister de ILT opdracht om het anticiperend handhaven voort te zetten. De ILT-Luchtvaartautoriteit voerde deze opdracht uit. Tegelijkertijd stond de ILT-Luchtvaartautoriteit onverkort achter haar signaal van 5 november 2021. Naar aanleiding van een overschrijding van handhavingspunt 25 (bij Uithoorn) heeft de ILT-Luchtvaartautoriteit in juli 2024 herhaald: het stelsel biedt onvoldoende individuele bescherming voor omwonenden.
  • Daarnaast stelde de Stichting Recht op bescherming tegen vliegtuighinder (RBV) een bodemprocedure in tegen de Staat. Zij stelde dat de Staat onrechtmatig heeft gehandeld door disproportioneel veel mensen bloot te stellen aan ernstige hinder en slaapverstoring door luchtverkeer van en naar Schiphol. Op 20 maart 2024 oordeelde de rechtbank Den Haag onder andere dat de Staat binnen 12 maanden de geldende wet- en regelgeving moest handhaven. Ook moest de Staat een vorm van praktische en effectieve rechtsbescherming bieden voor alle mensen die ernstige hinder of slaapverstoring ondervinden van het luchtverkeer van en naar Schiphol.
  • Op 10 september 2024 heeft de Staat aan gerechtshof Den Haag gevraagd de uitvoeringstermijn van 12 maanden op te schorten, omdat zij niet voor de datum van 21 maart 2025 een nieuw LVB kon vaststellen. In het vonnis van 25 februari 2025 constateerde het gerechtshof Den Haag dat partijen de Staat niet tot naleving van de 12-maandentermijn zouden houden, waarmee formele schorsing niet nodig was. 
  • De minister van IenW heeft in september 2024 een pakket maatregelen in Brussel ingediend voor de balanced approach-procedure. 
  • Als onderdeel van de balanced approach-procedure heeft het ministerie van IenW op 1 november 2025 in het oude Luchthavenverkeersbesluit Schiphol (LVB) een maximumaantal vluchten vastgelegd van 478.000 per jaar (waarvan 27.000 in de nacht). Met een nieuwe aanwijzingsbrief 'inwerkingtreding versnelde wijziging LVB' gaf de minister van IenW de ILT-Luchtvaartautoriteit opdracht het anticiperend handhaven op Schiphol voort te zetten. Als het aantal vliegtuigenbewegingen boven het maximum zou komen, gold het anticiperend handhaven niet. 
  • Daarnaast trad op 1 november 2025 de regeling voor het weren van lawaaiige toestellen in de nacht in werking. Vliegtuigen moeten aan strengere geluidsnormen voldoen om tussen 23.00 uur en 07.00 uur te mogen landen en opstijgen op Schiphol. De ILT-Luchtvaartautoriteit houdt hier toezicht op. 
  • Intussen werkte het ministerie aan een nieuw LVB. De ILT-Luchtvaartautoriteit gaf in een HUF-toets haar reactie op het nieuwe LVB en het bijbehorende RMI. De ILT‑Luchtvaartautoriteit ziet de wijziging van het LVB Schiphol als een eerste stap om omwonenden beter te beschermen en het toezicht op geluid, emissies en andere milieuaspecten te versterken. Tegelijkertijd staan in de HUF-toets ook aandachtspunten die een bijdrage kunnen leveren aan een verdere verbetering van de bescherming van omwonenden en het toezicht en de handhaving door de ILT-Luchtvaartautoriteit.
  • Met de inwerkingtreding van het nieuwe LVB op 1 november 2026 is de gedoogconstructie (het anticiperend handhaven) beëindigd. Op 26 oktober heeft de ILT-Luchtvaartautoriteit een brief van de minister van IenW ontvangen waarin de aanwijzing werd ingetrokken.