Verpakkingen voor producten op de Nederlandse markt moeten voldoen aan bepaalde uitgangspunten en eisen. Dat is beter voor het milieu. De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) beoordeelt of producenten en importeurs voldoen aan de zogenoemde essentiële eisen.
Wat zijn de essentiële eisen voor verpakkingen?
Bij het ontwerpen en maken van een verpakking gelden een aantal uitgangspunten en eisen, de zogenoemde essentiële eisen. Bijvoorbeeld dat een verpakking zo min mogelijk volume en een zo laag mogelijk gewicht heeft, waarbij recycling goed mogelijk is. De essentiële eisen staan in het Besluit beheer verpakkingen en in bijlage II van de Europese Richtlijn verpakkingen en verpakkingsafval. De Europese verpakkingsrichtlijn wordt op dit moment herzien. De verwachting is dat de regels strenger worden, om milieubelasting door verpakkingen te verminderen.
Voor wie gelden de essentiële eisen?
Iedereen die verpakkingen op de Nederlandse markt aanbiedt, moet zorgen dat de verpakkingen voldoen aan de essentiële eisen. Deze gelden dus niet alleen voor producenten en importeurs, maar ook voor bijvoorbeeld winkelbedrijven met hun eigen merk en distributeurs.
Het is de producent of importeur in Nederland die informatie moet geven aan de ILT. Deze zogenoemde ‘normadressaat’ is eindverantwoordelijk en daarmee de partij die moet aantonen dat verpakkingen voldoen aan de essentiële eisen.
Hoe beoordeelt de ILT of u voldoet aan de essentiële eisen?
De ILT hanteert de NEN-normen 13427 tot en met 13432. De NEN-normen geven aan hoe u kunt onderbouwen dat uw verpakking voldoet aan de essentiële eisen. Deze onderbouwing neemt u op in een verpakkingsdossier.
Wat is een verpakkingsdossier?
Voordat u een product-verpakkingscombinatie produceert, moet u eerst een aantal onderzoeken uitvoeren. Zo moet u onderzoeken of het gewicht van de verpakking omlaag kan, moet u aantonen dat de verpakking recyclebaar is en moet u aantonen dat u voldoet aan de normen voor zware metalen en gevaarlijke stoffen.
Het resultaat van deze onderzoeken leidt uiteindelijk tot de keuze van een verpakking.
U legt dus in een verpakkingsdossier uit waarom u voor een bepaalde verpakking kiest. En waarom de verpakking eruit ziet zoals deze eruit ziet.
Het is verplicht om de informatie voor het verpakkingsdossier beschikbaar te hebben. Bijvoorbeeld in uw management- of documentensysteem. Zo kunt u het altijd raadplegen. Het is namelijk belangrijk om uw verpakkingen regelmatig te beoordelen op duurzaamheid en of de bedrijfsdoelstellingen en processen hier voldoende op aansluiten.
Wat moet er in een verpakkingsdossier staan?
Uit het verpakkingsdossier moet blijken dat de verpakking voldoet aan bijlage II van de richtlijn Verpakkingen. U onderbouwt onder andere het minimaal toereikende gewicht en dus waarom de verpakking niet lichter kan. Maar ook overige claims, zoals de recyclebaarheid of herbruikbaarheid van de verpakking. Het verpakkingsdossier laat zo een afweging zien van de duurzaamheid van de verpakking.
Hoewel het nog niet in de wet staat, let de ILT ook op het gebruik van gerecycled kunststof (recyclaat) in verpakkingen. De inspectie kijkt dan vooral naar de manier waarop u het geclaimde percentage recyclaat kunt aantonen.
De ILT vraagt ook vaak naar uw verpakkingenbeleid. Daarmee krijgt de inspectie een beeld van de manier waarop u aandacht heeft voor de (verduurzaming van) verpakkingen. En hoe dit deel uitmaakt van uw bedrijfsprocessen en of u daarin kritisch bent.
U moet laten zien hoe u het gebruik van gevaarlijke stoffen voorkomt of zo klein mogelijk houdt. Daarnaast moet u aantonen hoe u ervoor zorgt dat het gehalte aan zware metalen in de verpakking onder de wettelijke grens zit. Alleen een verklaring van de leverancier van de grondstof (Declaration of Conformity) is in dat geval niet genoeg.
Het verpakkingsdossier is een logisch verhaal dat hoort bij een unieke product-verpakkingscombinatie. Het is belangrijk dat u de informatie gestructureerd en in 1 verpakkingsdossier aanlevert. Hierbij hoort ook een inhoudsopgave en het moet duidelijk zijn welk document waarvoor bedoeld is.
Let op: Ook bijgevoegde documenten in het verpakkingsdossier, bijvoorbeeld Declarations of Conformity, moeten voldoen aan de geldende eisen. Zo moeten documenten geldig zijn, opgesteld volgens de juiste toetsprotocollen en ondertekend door een bevoegd persoon.
Om het minimaal toereikende gewicht te onderbouwen, evalueert u alle onderdelen van NEN 13428 waaraan de verpakking moet voldoen. Dit zijn de zogenoemde prestatiecriteria.
- Bescherming van het product
- Fabricageproces van de verpakking
- Verpakkings- of vullingsproces
- Logistiek (inclusief transport, opslag en behandeling)
- Productpresentatie en marketing
- Aanvaardbaarheid voor gebruiker of consument
- Informatie
- Veiligheid
- Wetgeving
Eén van deze criteria bepaalt waarom de verpakking niet lichter kan. Dat is de kritische factor. Een voorbeeld van een kritische factor is ‘het vullingsproces’ of ‘het transport’. In het 1e geval deukt de verpakking bijvoorbeeld in tijdens het vullen. In het 2e geval ontstaan er problemen bij het transport. De ILT wil zien dat u:
- Alle prestatiecriteria heeft beoordeeld. Dat doet u door de eisen per prestatiecriterium te benoemen.
- De kritische factor heeft bepaald. U kunt per verpakking maar 1 kritische factor benoemen.
- De kritische factor heeft onderbouwd door proeven of studies.
U moet de kritische factor onderbouwen en dit aantonen met testen of andere documenten, waarbij u de verschillende alternatieven met elkaar vergelijkt. Soms zijn dat technische testen, gebaseerd op testprotocollen. In andere gevallen zijn het kwalitatieve onderzoeken. Bijvoorbeeld voor de onderbouwing van het prestatiecriterium ‘productpresentatie en marketing’. In dat laatste geval moet uit (marketing)onderzoek blijken dat u verpakkingen met een ander gewicht heeft getest onder consumenten, zonder het gewicht te benadrukken.
Het is aan u als producent of importeur om aan te geven of de verpakking moet worden hergebruikt, gerecycled, teruggewonnen of gecomposteerd. Als u daarin een keuze heeft gemaakt, gelden de NEN-normen 13429 tot en met 13432. Hiermee kunt u de claim voor de verpakking onderbouwen.
Voor (materiaal)recycling is het goed om aanvullend, en als hulpmiddel, op uw beoordeling van de NEN 13430 de KIDV-recyclecheck of de RecyClass Online Tool te doorlopen. Voeg die informatie dan extra toe aan uw verpakkingsdossier. Dat is dus geen vervanging. De NEN-normen zijn altijd het uitgangspunt waar u aan moet voldoen, de KIDV-Recyclecheck en Recyclass kunnen de NEN-normen niet vervangen.
U kunt ook contact opnemen met een afvalsorteerder, recycler of onderzoeksbureaus zoals het National Testcentrum Circulaire Plastics (NTCP). Deze partijen onderzoeken uw verpakking op sorteer- en recyclebaarheid. Ook deze informatie kunt u toevoegen aan het verpakkingsdossier.
Hoe houdt de ILT toezicht op verpakkingen?
De ILT stimuleert bedrijven om duurzame verpakkingen te maken. Zo worden materialen beter benut of hergebruikt, komt er minder restafval in het milieu en vindt er minder CO2-uitstoot plaats. De inspectie streeft door middel van haar toezicht naar een circulaire economie.
Daarbij beoordeelt de ILT of uw verpakkingen voldoen aan de geldende wet- en regelgeving. Zij laat ook in steekproeven testen uitvoeren bij het NTCP om een onafhankelijk oordeel te krijgen over uw verpakking. Is uw verpakkingsdossier onvoldoende of voldoet uw verpakking niet aan wettelijke eisen? Dan kan de ILT overgaan tot (bestuursrechtelijke) handhaving.
De ILT hield vanaf 2020 tot midden 2022 toezicht op een aantal bedrijven die gedistilleerde dranken in glazen flessen of wasverzachters in kunststof flacons aanbieden. De inspectie overlegde hierbij met de brancheverenigingen over de aanpak en de stappen die de bedrijven moesten zetten. Ook legde de ILT bestuursrechtelijke maatregelen op als het verpakkingsdossier onvoldoende was. In bepaalde gevallen kozen de fabrikanten en importeurs ervoor hun verpakking aan te passen. Bijvoorbeeld door de verpakking lichter te maken, of een beter recyclebaar materiaal te kiezen. Naar aanleiding van de inspecties heeft de branchevereniging voor importeurs en fabrikanten van was-, reinigings-, onderhouds- en desinfectiemiddelen en schoonmaakmachines (NVZ) samen met Verpact een leidraad opgesteld. Dat helpt u bij het opstellen en bijhouden van een verpakkingsdossier.
In 2022 startte de ILT met een onderzoek naar kunststof verpakkingen voor schoonmaakmiddelen en persoonlijke verzorgingsproducten. De inspectie koos bepaalde verpakkingen, omdat zij verwachtte dat deze slecht recyclebaar zijn. Aan de hand hiervan stelde de branche een leidraad op. Dat helpt u bij het opstellen en bijhouden van een verpakkingsdossier.
De ILT houdt toezicht op slecht recyclebare verpakkingen. Zulke verpakkingen worden vooral verbrand, waarbij veel CO2 vrij komt. Om opwarming van de aarde tegen te gaan, moeten verpakkingen herbruikbaar of goed recyclebaar zijn. Het terugdringen van CO2-uitstoot is niet het enige doel van het toezicht op slecht recyclebare verpakkingen. Zo stimuleert de ILT onder andere ook de circulaire economie en streeft zij naar zo min mogelijk zwerfafval.
Heeft u vragen?
Neem voor vragen over het verpakkingsdossier contact op met uw brancheorganisatie of Verpact. Voor andere vragen neemt u contact op met de ILT.